Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια, συχνή πάθηση που επηρεάζει περίπου το 10% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Οι γυναίκες που πάσχουν από αυτήν, βιώνουν καθημερινά πόνο, γεγονός που δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην καθημερινότητά τους, επηρεάζοντας όλους τους τομείς της ζωής τους. Δυστυχώς όμως, η ενδομητρίωση αποτελεί μια από τις πλέον υποδιαγνωσμένες νόσους. Η πλειοψηφία των γυναικών δεν αναζητά ποτέ ιατρική βοήθεια ή εισπράττει απογοήτευση, με λανθασμένες διαγνώσεις ή αναποτελεσματικές θεραπείες, στην προσπάθεια ανακούφισης των συμπτωμάτων.
Γράφει ο Μαιευτήρας Γυναικολόγος Αθανάσιος Παπαδημητρίου
Τι είναι η ενδομητρίωση;
Η ενδομητρίωση είναι η κατάσταση κατά την οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο (που είναι η λεπτή εσωτερική επένδυση της μήτρας) αναπτύσσεται σε μη φυσιολογικές περιοχές εκτός της μήτρας. Οι περιοχές αυτές μπορεί να είναι οι σάλπιγγες, οι ωοθήκες, η ουροδόχος κύστη, το έντερο ακόμα και το διάφραγμα. Σε κάθε περίοδο που έχει μια γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας (κάθε μήνα), το ενδομήτριο που είναι ο εσωτερικός χιτώνας της μήτρας αποπίπτει, “πέφτει” δηλαδή και διαφεύγει μέσω του κόλπου. Σε μία γυναίκα με ενδομητρίωση οι εστίες ενδομητρίωσης που βρίσκονται σε διάφορα σημεία εντός της κοιλιάς, απελευθερώνουν αίμα εντός αυτής. Αυτή η αιμορραγία από τις θέσεις αυτές προκαλεί έντονο πόνο, φλεγμονή, δημιουργία ουλώδη ιστού καθώς και δημιουργία κύστεων στις ωοθήκες.
Σε ποιες γυναίκες εμφανίζεται η ενδομητρίωση;
Είναι πολυπαραγοντική νόσος. Εκτιμάται πως γενετικοί και επιγενετικοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνισή της. Με απλά λόγια σημαίνει ότι όταν συγκεκριμένα γονίδια (γενετικοί παράγοντες) βρεθούν κάτω από συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες (επιγενετικοί παράγοντες) τότε τα γονίδια αυτά μπορούν να ενεργοποιηθούν ή να απενεργοποιηθούν οδηγώντας έτσι στην εμφάνιση της νόσου. Πάντως σε παγκόσμιο επίπεδο ερευνάται το θέμα της προέλευσής της, μήπως στο μέλλον έχουμε περισσότερες απαντήσεις.
Ποια είναι τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης;
Ο πόνος είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα της ενδομητρίωσης. Συνήθως οι γυναίκες πονάνε χαμηλά στην κοιλιά. Η ένταση του πόνου δεν εξαρτάται από την έκταση της ενδομητρίωσης, μερικές γυναίκες δεν έχουν πόνο και παρόλα αυτά η ενδομητρίωση είναι διάσπαρτη σε πολλές και μεγάλες περιοχές. Άλλες γυναίκες με οξύ και δυνατό πόνο έχουν λίγες και μικρές εστίες ενδομητρίωσης.
Συνήθως εκδηλώνεται με:
- Έντονη δυσμηνόρροια (πόνος περιόδου), που χειροτερεύει με την πάροδο του χρόνου.
- Χρόνιος πόνος χαμηλά και πίσω στη λεκάνη.
- Πόνος κατά τη διάρκεια και μετά την επαφή.
- Γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
- Επίπονες εντερικές κινήσεις και ούρηση στην εμμηνορρυσία.
- Βαριές και μακριές εμμηνορρυσίες.
- Μικρή διαφυγή αίματος ανάμεσα στις περιόδους.
- Υπογονιμότητα.
- Γυναίκες με ενδομητρίωση πολλές φορές παρουσιάζουν γαστρεντερικά προβλήματα όπως διάρροια, δυσκοιλιότητα, μετεωρισμό (φούσκωμα) ειδικά κατά τη διάρκεια των περιόδων.
- Λιγότερο συχνά συμπτώματα, που εμφανίζονται με μικρότερη ένταση ή σε προχωρημένα στάδια της πάθησης είναι το αίσθημα κούρασης, η αϋπνία, οι μεταβολές της διάθεσης, το προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο, η αιμορραγία από τον πρωκτό κατά τις ημέρες της περιόδου.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η ενδομητρίωση ξεκινάει συνήθως με την αρχή της εμμηνορρυσίας και μπορεί να διαγνωστεί τυχαία σε μια γυναικολογική εξέταση ή να παραμείνει αδιάγνωστη αν δεν έχει συμπτώματα.
Παλαιότερα το ποσοστό της αδιάγνωστης ενδομητρίωσης ανερχόταν στο εντυπωσιακό ποσοστό του 35-43%! Ωστόσο, νέα όπλα στον κλινικό ιατρό έδωσε η ευκολότερη διαγνωστική, μη επεμβατική προσπέλαση των υπερήχων, της μαγνητικής και αξονικής τομογραφίας, ώστε να αποκαλύπτονται οι εστίες ενδομητρίωσης και να ακολουθείται η κατάλληλη θεραπεία. Η τελική όμως διάγνωση γίνεται λαπαροσκοπικά με λεπτομερή επισκόπηση των κοιλιακών οργάνων και την ιστολογική εξέταση, μετά από βιοψία, εστιών ενδομητρίωσης.
Η λαπαροσκόπηση είναι η σημαντικότερη μέθοδος σήμερα για την ακριβή διάγνωση και ταξινόμηση της νόσου σε στάδια (στάδιο Ι-ΙV) ανάλογα με το μέγεθος των εστιών, τις συμφύσεις και την επέκταση της νόσου στις ωοθήκες και σε άλλα όργανα, καθώς και την απόφραξη των σαλπίγγων.
Επηρεάζει η ενδομητρίωση τη γονιμότητα μιας γυναίκας;
Η ενδομητρίωση μπορεί να δυσκολέψει ή ακόμα και να ματαιώσει την επιθυμία ενός ζευγαριού για τεκνοποίηση. Ένας από τους λόγους είναι ότι η πάθηση μπορεί να αλλάξει την ανατομία μιας γυναίκας, όπως για παράδειγμα να μπλοκάρει τις σάλπιγγες ή να πιέζει τα ωάρια στις ωοθήκες. Αυτό καθιστά αδύνατη τη φυσική διαδικασία της εγκυμοσύνης. Δεύτερον, η ποιότητα των ωαρίων είναι αισθητά χειρότερη σε ασθενείς με ενδομητρίωση. Συνεπώς, η ικανότητα γονιμοποίησης μειώνεται πιο γρήγορα από ό,τι στις γυναίκες χωρίς ενδομητρίωση.
Σε γενικές γραμμές, η ενδομητρίωση μπορεί να μειώσει τη γονιμότητα μιας γυναίκας στο μισό.
Μπορεί μια γυναίκα με ενδομητρίωση να μείνει έγκυος;
Παρά τις δυσκολίες που μπορεί να επιφέρει η ενδομητρίωση, πολλές γυναίκες καταφέρνουν να μείνουν έγκυες, είτε με φυσικό τρόπο είτε με τη βοήθεια υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχίας.
Η ενδομητρίωση και η υπογονιμότητα συνδέονται στενά, αλλά η σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση μπορούν να βοηθήσουν πολλές γυναίκες να ξεπεράσουν τα προβλήματα που προκύπτουν.
Πώς θεραπεύεται η ενδομητρίωση;
Η ενδομητρίωση θεραπεύεται με συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής, χειρουργικής επέμβασης ή και τα δύο, ανάλογα με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, την έκταση της νόσου και την επιθυμία για εγκυμοσύνη.
Συντηρητική παρακολούθηση της ενδομητρίωσης: περιλαμβάνει τη διαχείριση του πόνου με μη συνταγογραφούμενα ή συνταγογραφούμενα φάρμακα, όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), ορμονικές θεραπείες και αγωνιστές της γοναδοτροπίνης που απελευθερώνει την ορμόνη (GnRH).
Χειρουργική αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης: γίνεται κυρίως με λαπαροσκοπική αφαίρεση. Αφαιρούνται δηλαδή λαπαροσκοπικά οι εστίες και οι συμφύσεις της ενδομητρίωσης. Πρόκειται για μια απλή επέμβαση, που πραγματοποιείται με laser ή με διαθερμία, μέσα από 3 μικρές σχισμές στην κοιλιά που δεν αφήνουν σημάδια στις περισσότερες γυναίκες. Υπάρχει ο μύθος ότι η ενδομητρίωση δεν μπορεί να θεραπευθεί. Αυτό όμως, δεν είναι αλήθεια. Ναι μεν είναι μία ιδιαίτερα επώδυνη κατάσταση που ταλαιπωρεί και επηρεάζει την ποιότητα ζωής μιας γυναίκας, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν θα πρέπει η γυναίκα αυτή να υποφέρει σιωπηρά. Υπάρχουν θεραπείες για να παρεμποδιστεί η εξέλιξη της νόσου αλλά σε έμπειρα χειρουργικά χέρια η νόσος αυτή μπορεί να θεραπευθεί πλήρως.
Ποια είναι η καλύτερη θεραπεία για την ενδομητρίωση;
Η σωστή θεραπεία εξαρτάται από τα συμπτώματα, την έκταση της νόσου και φυσικά εάν υπάρχει συμμετοχή από άλλα όργανα, όπως η ουροδόχος κύστη, το έντερο, οι ουρητήρες, οι σάλπιγγες, το διάφραγμα κτλ. Αρκετές φορές δεν είναι απαραίτητη κάποια θεραπεία καθώς αρκεί και η απλή παρακολούθηση.
Ποιες επιλογές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής υπάρχουν σε περίπτωση ενδομητρίωσης;
- Πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας.
- Ενδομήτρια σπερματέγχυση.
- Ωοθηκική διέγερση με ενδομήτρια σπερματέγχυση.
- Εξωσωματική γονιμοποίηση.
Πώς η ενδομητρίωση επηρεάζει τις αποβολές;
Η ενδομητρίωση αυξάνει τον κίνδυνο αποβολών, κυρίως λόγω φλεγμονωδών αλλαγών στο ενδομήτριο και προβλημάτων εμφύτευσης. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε εξωμήτριες κυήσεις και υπογονιμότητα, ενώ η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και η θεραπεία της ενδομητρίωσης, είτε χειρουργικά είτε φαρμακευτικά, μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση των πιθανοτήτων σύλληψης και διατήρησης της κύησης.
