Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί επικίνδυνα το ποσοστό των παιδιών με αυξημένο σωματικό βάρος. Παγκοσμίως, το ποσοστό παιδιών και εφήβων ηλικίας 5-19 ετών με υπερβολικό βάρος έχει αυξηθεί από το 8% το 1990 στο 20% το 2022. Στην Ευρώπη η Ελλάδα παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό (37,5%). Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του 2019, το 41,4% των αγοριών και το 33,8% των κοριτσιών ηλικίας 5-19 ετών είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα.
Γράφει η Παιδίατρος Δρ Ευγενία Τουλούπη
Δρ Ευγενία Τουλούπη
MD, PhD
Παιδίατρος
Η παχυσαρκία χαρακτηρίζεται από υπερβολική εναπόθεση λίπους στο σώμα που οδηγεί σε νόσο. Αποτελεί μια χρόνια σύνθετη ασθένεια σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Ειδικότερα για τα παιδιά, οι παιδίατροι αξιολογούν το βάρος τους σε σχέση με την ηλικία και το ύψος τους, χρησιμοποιώντας ειδικούς πίνακες ανάπτυξης. Όταν το βάρος είναι πολύ πάνω από το φυσιολογικό εύρος για την ηλικία (συνήθως πάνω από την 97η εκατοστιαία θέση) τότε μιλάμε για παχυσαρκία. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το παιδί ζυγίζει περισσότερο από το 97% των παιδιών ίδιας ηλικίας και φύλου.
Παχυσαρκία και κίνδυνοι
Η παιδική παχυσαρκία δεν είναι θέμα εμφάνισης ή κιλών. Επηρεάζει την υγεία του παιδιού τώρα αλλά και στο μέλλον. Τα παχύσαρκα παιδιά έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπερχοληστερολαιμία, υπνική άπνοια, επιδείνωση άσθματος, ηπατική δυσλειτουργία λόγω εναπόθεσης λίπους στο ήπαρ και πόνο στα οστά και τις αρθρώσεις. Εξίσου σημαντικές όμως είναι και οι ψυχολογικές επιπτώσεις. Χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος ή κατάθλιψη, σχολικός εκφοβισμός ή κοινωνικός αποκλεισμός. Τέλος, ένα παχύσαρκο παιδί έχει πολύ αυξημένες πιθανότητες να γίνει ένας παχύσαρκος ενήλικας με κίνδυνο εμφάνισης καρδιοπάθειας, μεταβολικού συνδρόμου και εγκεφαλικού επεισοδίου.
Αιτιολογία της παιδικής παχυσαρκίας
Η αιτιολογία της είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική. Η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο. Παιδιά παχύσαρκων γονιών διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς και παιδιά των οποίων οι μητέρες παρουσίασαν κατά την κύηση σακχαρώδη διαβήτη, υπερβολική αύξηση βάρους, ή ήταν ήδη παχύσαρκες. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο όμως παίζουν και οι διατροφικές συνήθειες της οικογένειας (κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων, μεγάλες μερίδες φαγητού, συχνή κατανάλωση συσκευασμένων σνακ, χυμοί με ζάχαρη και έτοιμου γρήγορου φαγητού).
Ο καθιστικός τρόπος ζωής, η υπερβολική χρήση οθονών (φαγητό μπροστά στην τηλεόραση), η απουσία σωματικής άσκησης, η έλλειψη ύπνου, κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες που επηρεάζουν την πρόσβαση των παιδιών σε υγιεινή τροφή, τραυματικά γεγονότα της παιδικής ηλικίας, καθώς και περιβαλλοντικοί παράγοντες (πρόσβαση σε χώρους άθλησης) εντείνουν το πρόβλημα. Τέλος σε σπάνιες περιπτώσεις η παχυσαρκία μπορεί να σχετίζεται με ορμονική διαταραχή (π.χ. υποθυρεοειδισμό ή σύνδρομο κούσινγκ) ή με σπάνια γενετικά σύνδρομα (π.χ. Prader-Willi) ή με τη χρήση φαρμάκων (π.χ. κορτικοστεροειδή).
Πρόληψη
Η πρόληψη ξεκινάει από το σπίτι. H αποφυγή υπερεπεξεργασμένων τροφών που μπορεί να φαίνονται υγιεινά όπως π.χ. τα δημητριακά πρωινού που περιέχουν πρόσθετα σάκχαρα ή τεχνητά γλυκαντικά, το τυποποιημένο ψωμί με πρόσθετα λίπη, γλυκαντικά και συντηρητικά, τροφών με πρόσθετο αλάτι, ζάχαρη ή έλαια, αναψυκτικών, συσκευασμένων σνακ, προμαγειρεμένων ή κατεψυγμένων γευμάτων, βοηθά στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Η επιλογή μιας ισορροπημένης διατροφής που περιλαμβάνει φρέσκα φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρι, καθώς και τροφών με λίγα και αναγνωρίσιμα συστατικά που έχουν υποστεί απλή επεξεργασία βοηθά στη διατήρηση φυσιολογικού βάρους.
Σημαντικό ρόλο παίζει η φυσική δραστηριότητα (μία τουλάχιστον ώρα καθημερινά) σε συνδυασμό με δραστική μείωση του χρόνου μπροστά σε οθόνη.
Πώς αντιμετωπίζεται
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί τη συνεργασία παιδιάτρου και διατροφολόγου, ώστε η απώλεια βάρους να είναι σταδιακή και με υιοθέτηση πρακτικών που θα βοηθήσουν στη μακροχρόνια διατήρησή του. Η παρουσία ψυχολόγου μπορεί να βοηθήσει επίσης.
Αυτό όμως που θα πρέπει να θυμούνται πάντα οι γονείς είναι πως η οικογένεια λειτουργεί ως πρότυπο για τα παιδιά. Εάν οι γονείς τρέφονται σωστά και αθλούνται, το ίδιο θα κάνουν και τα παιδιά.
