Η τραυματική Κρανιο-Εγκεφαλική Κάκωση (ΚΕΚ) αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές και πολύπλοκες ιατρικές καταστάσεις, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, κάθε χρόνο. Από ήπιες διασείσεις έως βαριές εγκεφαλικές βλάβες, η ακριβής διάγνωση και αξιολόγηση της σοβαρότητας της κάκωσης είναι κρίσιμη για την πρόγνωση και τη θεραπευτική προσέγγιση του ασθενούς.
Γράφει ο Σωτήριος Μπίσδας, Καθηγητής Ακτινολογίας – Νευροακτινολογίας.
Νέες μέθοδοι απεικόνισης: βαθύτερη κατανόηση των βλαβών σε μικροσκοπικό επίπεδο
Οι συμβατικές απεικονιστικές εξετάσεις μπορούν να εντοπίσουν σοβαρούς τραυματισμούς που επιφέρουν αιμορραγικές χιλιοστομετρικές αλλοιώσεις στο εγκεφαλικό παρέγχυμα, υπό την προϋπόθεση πάντα χρησιμοποίησης υψηλών μαγνητικών πεδίων 3Τ και ειδικών πρωτοκόλλων, αλλά αδυνατούν να απεικονίσουν τις μικροσκοπικές βλάβες στη λευκή ουσία του εγκεφάλου. Οι νευρώνες είναι οι δομές εκείνες που επεξεργάζονται και διοχετεύουν την πληροφορία μέσω τμημάτων τους που λειτουργούν ως «λεωφόροι» ή αγωγοί εντός και εκτός του εγκεφάλου.
Η τραυματική ΚΕΚ μπορεί να προκαλέσει ποικίλες αλλαγές στους νευρώνες που περιλαμβάνουν:
- • Κυτταρικό θάνατο: Όταν οι νευρώνες πεθαίνουν, οι κυτταρικές τους μεμβράνες καταρρέουν και τα μόρια του νερού διαρρέουν.
• Φλεγμονή: Η φλεγμονή είναι μια κοινή αντίδραση στην ΚΕΚ. Μπορεί να προκαλέσει οίδημα στον εγκέφαλο, το οποίο μπορεί να περιορίσει τη διάχυση του νερού.
• Βλάβη των αξόνων: Οι άξονες είναι οι μακριές ίνες που συνδέουν τους νευρώνες μεταξύ τους. Όταν οι άξονες υποστούν βλάβη, η διάχυση του νερού μπορεί να περιοριστεί.
Οι τραυματικές αλλαγές που συνδέονται με παρεκκλίσεις στη διάχυση των μορίων νερού στον εγκέφαλο, μπορούν να μετρηθούν χρησιμοποιώντας μια τεχνική που ονομάζεται απεικόνιση τανυστή διάχυσης (DTI).
Απεικόνιση τανυστή διάχυσης (DTI)
Η DTI είναι μια τεχνική προηγμένης μαγνητικής τομογραφίας (advanced MRI) που μετρά την ταχύτητα και την κατεύθυνση της κίνησης των μορίων του νερού στον εγκέφαλο. Στον υγιή εγκεφαλικό ιστό, τα μόρια του νερού διαχέονται απρόσκοπτα σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις παράλληλα με τους νευρωνικούς άξονες. Ωστόσο, σε περιοχές κατεστραμμένου ιστού μετά από ΚΕΚ, η διάχυση του νερού μπορεί να περιοριστεί. Αυτό συμβαίνει επειδή ο κατεστραμμένος ιστός μπορεί να περιέχει περισσότερα εμπόδια στην κίνηση του νερού, όπως τμήματα νεκρών κυττάρων και φλεγμονή.
Στην περίπτωση της ΚΕΚ, η DTI μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μέτρηση της έκτασης και αξιολόγηση της σοβαρότητας της βλάβης στους νευρώνες σε μικροσκοπικό επίπεδο πέραν του «γυμνού οφθαλμού».
Η τεχνική Diffusion Tensor Imaging (DTI), που εφαρμόζεται στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, επιτρέπει την ανίχνευση αυτών των βλαβών, οι οποίες σχετίζονται με συμπτώματα όπως:
- Προβλήματα μνήμης.
- Δυσκολία συγκέντρωσης και «ομίχλη εγκεφάλου» (brain fog).
- Μεταβολές στη διάθεση.
- Προβλήματα ισορροπίας.
- Χρόνιους πονοκεφάλους.
Κατηγορίες ασθενών με τραυματική ΚΕΚ που θα μπορούσαν να ωφεληθούν από προηγμένη νευροαπεικόνιση με DTI περιλαμβάνουν:
- Ασθενείς με επίμονα συμπτώματα παρά τη φυσιολογική CT/MRI: Άτομα με γνωστικές, συναισθηματικές ή συμπεριφορικές δυσκολίες μετά από ΚΕΚ, ακόμη και αν οι αρχικές αξονικές ή μαγνητικές τομογραφίες τους φαίνονται φυσιολογικές.
- Ασθενείς με ύποπτη διάχυτη αξονική βλάβη (diffuse axonal injury – DAI): Η DTI είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε βλάβες της λευκής ουσίας, ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της DAI.
- Ασθενείς με μετατραυματική επιληψία: Η DTI μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό διαταραχών στα εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με την επιληπτική δραστηριότητα.
- Ασθενείς με γνωστικές ή συμπεριφορικές διαταραχές: Η DTI μπορεί να παρέχει πληροφορίες για τις δομικές και λειτουργικές αλλαγές που υποκρύπτονται γνωστικών και συμπεριφορικών προβλημάτων μετά από KEK.
- Ασθενείς που συμμετέχουν σε ερευνητικές μελέτες: Η DTI είναι πολύτιμο εργαλείο στην έρευνα για την KEK, βοηθώντας στην κατανόηση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της KEK στον εγκέφαλο και στην ανάπτυξη νέων θεραπειών.
Εξατομικευμένη Θεραπευτική Προσέγγιση
Η προηγμένη απεικόνιση δεν εξυπηρετεί μόνο τη διάγνωση, αλλά διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση εξατομικευμένων θεραπευτικών στρατηγικών. Συγκεκριμένα, συμβάλλει:
- Στη στοχοθέτηση στρατηγικών αποκατάστασης.
- Στην προσαρμογή καθιερωμένων και καινοτόμων κλινικών σχημάτων θεραπείας.
- Στην παρακολούθηση της πορείας ανάρρωσης.
- Στην ικανοποιητική πρόβλεψη των θεραπευτικών αποτελεσμάτων.
Καινοτομία βασισμένη σε τεχνολογία αιχμής και έρευνα
Τα πρωτόκολλα απεικόνισης βασίζονται σε εκτεταμένη έρευνα που δείχνει ότι η προηγμένη MRI μπορεί να ανιχνεύσει τραυματισμό στο 70% των ασθενών με ΚΕΚ, να προβλέψει την πορεία ανάρρωσης με ακρίβεια 85%, να καθοδηγήσει στρατηγικές νευρο-αποκατάστασης για καλύτερα αποτελέσματα και να παρέχει αντικειμενικά δεδομένα για συμπτώματα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ανεξήγητα.
Το Τμήμα Νευροακτινολογίας και Πρότυπης Νευροαπεικόνισης, του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, παρέχει εξειδικευμένες διαγνωστικές και θεραπευτικές υπηρεσίες που σχετίζονται με την απεικόνιση και την ανάλυση του κεντρικού και περιφερικού νευρικού συστήματος.
Από τον Καθηγητή Ακτινολογίας – Νευροακτινολογίας Σωτήριο Μπίσδα
