karkinos4_951451528.jpg

Η επιδημία του καρκίνου και η αντιμετώπισή της

CHRISTODOULOU CHRISTOS

6 Μαρτίου, 2016

Εισαγωγή

 Στο περυσινό ετήσιο συνέδριο της Αμερικάνικης Ογκολογικής Εταιρείας (ASCO), που προσήλκυσε 30.000 συνέδρους από όλο τον κόσμο, το θέμα με το οποίο άνοιξαν οι εργασίες, αφορούσε στην προετοιμασία της κοινωνίας και του συστήματος υγείας για την αντιμετώπιση της επιδημίας του καρκίνου. Η επιδημία αυτή είναι διαφορετική από όσες μέχρι σήμερα γνωρίσαμε, γιατί δεν αφορά έναν αιτιολογικό παράγοντα π.χ. έναν ιό. Δεν υπάρχει ένας αιτιολογικός παράγων, που είναι υπεύθυνος για τον καρκίνο, τον οποίο μπορεί η επιστήμη να αναγνωρίσει και στην συνέχεια να καταπολεμήσει. Υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί σε κάθε περίπτωση παράγοντες κινδύνου.

Αιτίες καρκινογένεσης

Η αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου οφείλεται στην γήρανση του πληθυσμού αλλά και στις επιδράσεις που υφίστανται τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού από εξωγενείς παράγοντες, που σχετίζονται με τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Μερικούς από τους παράγοντες αυτούς τους γνωρίζουμε (π.χ. κάπνισμα, παχυσαρκία, έλλειψη άσκησης, ιονίζουσα ακτινοβολία, αμίαντος, κάποιοι ιοί κ.λ.π) ενώ τους περισσότερους όχι. Σε ένα μικρό ποσοστό φαίνεται ότι παίζει ρόλο και η κληρονομική προδιάθεση.

Μηχανισμοί καρκινογένεσης

Τα κύτταρα έχουν μηχανισμούς επιδιόρθωσης των βλαβών. Όμως με την γήρανση χάνουν την ικανότητα να επιδιορθώνουν τις ζημιές που υφίσταται το DNA από εξωγενείς παράγοντες και μετατρέπονται σε καρκινικά. Οι ζημιές αυτές επιστημονικώς λέγονται μεταλλάξεις. Οι μεταλλάξεις αφορούν μερικές δεκάδες κρίσιμων γονιδίων, στο σύνολο των 25.000 περίπου γονιδίων που έχει το ανθρώπινο γονιδίωμα. Ως αποτέλεσμα των μεταλλάξεων αυτών, έχουμε την ενεργοποίηση διαφόρων “μονοπατιών” στο εσωτερικό των κυττάρων, που οδηγεί στον ταχύ πολλαπλασιασμό αλλά και στην ”αθανατοποίησή” τους. Με αυτόν τον τρόπο τα καρκινικά κύτταρα συσσωρεύονται και, όταν ο όγκος τους ξεπεράσει ένα ορισμένο μέγεθος, δημιουργούνται δίκτυα νέων αγγείων (νεο-αγγειογένεση), για την τροφοδοσία τους. Επιπλέον, παράγονται ουσίες οι οποίες συντελούν στην διάσπαση του στρώματος γύρω από τα καρκινικά κύτταρα. Αυτό επιτρέπει την είσοδό τους στα αγγεία και την μεταφορά τους σε απομακρυσμένα σημεία (μεταστάσεις). Τα τελευταία χρόνια αποδίδεται μεγάλη σημασία και στην πλημμελή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος για την εμφάνιση του καρκίνου. Συγκεκριμένα τα καρκινικά κύτταρα διαφεύγουν της ανοσοεπαγρύπνησης, χάρις σε πρωτεΐνες που παράγουν και έτσι αδρανοποιούν τα λεμφοκύτταρα.

“Στόχοι” και “στοχεύουσες” θεραπείες στον καρκίνο

Η καλύτερη κατανόηση της μοριακής βιολογίας του καρκίνου επέτρεψε για πρώτη φορά τον ορθολογικό σχεδιασμό φαρμάκων που στρέφονται κατά συγκεκριμένων “στόχων” που ανιχνεύονται στα καρκινικά κύτταρα ή στο περιβάλλον τους και που αποδεδειγμένα εμπλέκονται στην καρκινογένεση. Μάλιστα οι ”στόχοι” αυτοί αναζητούνται στο υλικό βιοψίας κάθε ασθενούς σε μια προσπάθεια να λάβει ο καθένας το φάρμακο που έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να τον βοηθήσει.

Οι πρώτες “στοχεύουσες” θεραπείες στον καρκίνο, υπήρξαν οι ορμονοθεραπείες που αναγνωρίζουν συγκεκριμένους “στόχους” στους ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους, όπως ο καρκίνος του μαστού και του προστάτη.

Την μεγάλη όμως επανάσταση στην ογκολογία, έφεραν οι νεότερες “στοχεύουσες” θεραπείες κατά την διάρκεια της τελευταίας δεκαπενταετίας. Οι θεραπείες αυτές “στοχεύουν” συγκεκριμένους “στόχους” στη κυτταρική μεμβράνη ή στον ενδοκυττάριο χώρο ή ακόμη στο μικρο-περιβάλλον του καρκινικού κυττάρου. Στην αιχμή του δόρατος της έρευνας σήμερα βρίσκονται φάρμακα, που επανενεργοποιούν την λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και οδηγούν στην καταστροφή των καρκινικών κυττάρων.

Άλλα φάρμακα στον καρκίνο

Εκτός των “στοχευουσών“ θεραπειών που προαναφέραμε, νεότερα κυτταροστατικά (χημειοθεραπευτικά) και ορμονικά σκευάσματα προστέθηκαν στην θεραπευτική μας φαρέτρα, τα οποία χορηγούμενα προληπτικά, μείωσαν τις υποτροπές ενώ στη μεταστατική νόσο παρέτειναν την επιβίωση των ασθενών. Ακόμη και κυτταροστατικά, που με την χρήση της νανοτεχνολογίας περικλείονται σε νανομόρια, έχουν βρει την εφαρμογή τους στη θεραπεία του καρκίνου.

Επίσης εντάχθηκαν στην κλινική πράξη μία σειρά “υποστηρικτικών” παραγόντων, που βελτίωσαν σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών με καρκίνο. Τέτοιοι παράγοντες, όπως είναι τα ισχυρά αντιεμετικά ή οι αιμοποιητικοί αυξητικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια των χημειοθεραπειών περιορίζοντας κατά πολύ τις ανεπιθύμητες ενέργειές τους. Ακόμη διαδόθηκε ευρέως η χρήση φαρμάκων που χρησιμοποιούνται σε περίπτωση οστικών μεταστάσεων μειώνοντας σημαντικά τις επιπλοκές τους (πόνο, κατάγματα, υπερασβαιστιαιμία κ.α.)

Διαδικασία έγκρισης φαρμάκων για τον καρκίνο

Η έγκριση των νέων φαρμάκων, για όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες, γίνεται από κεντρικό οργανισμό στην Ευρώπη (ΕΜΕΑ). Αντίστοιχος κεντρικός οργανισμός υπάρχει και στις ΗΠΑ (FDA). Μεταξύ ΕΜΕΑ και FDA υπάρχουν κάποιες μικροδιαφορές στην θεώρηση των πραγμάτων, που όμως δεν είναι ουσιαστικές. Οι οργανισμοί αυτοί προχωρούν στην έγκριση των φαρμάκων αφού λάβουν σοβαρά υπόψη τους τα αποτελέσματα μεγάλων διεθνών μελετών, που γίνονται ταυτόχρονα σε πολλές χώρες. Πρέπει να ευαισθητοποιηθεί η κοινωνία και οι ασθενείς ώστε να συμμετέχουν σε κλινικές δοκιμές με νέα φάρμακα, γιατί έτσι προάγεται η επιστήμη. Οι κλινικές δοκιμές νέων φάρμακων ακολουθούν αυστηρούς κανόνες, που διασφαλίζουν καλύτερη πορεία στους ασθενείς, λόγω της πολύ προσεκτικής παρακολούθησης που επιβάλλεται.

Κόστος νέων φαρμάκων

Μια άλλη διάσταση της επιτυχίας των νέων φαρμάκων που αναφέρθηκαν παραπάνω αφορά την τρομακτική αύξηση του κόστους, που απειλεί όλα τα συστήματα υγείας, από την εφαρμογή διαφόρων θεραπευτικών χειρισμών στον καρκίνο. Η επιλογή των σωστών φαρμάκων για κάθε ασθενή (εξατομίκευση της θεραπείας) αποτελεί το επόμενο επιστημονικό στοίχημα για την επίτευξη καλύτερων θεραπευτικών αποτελεσμάτων με την ταυτόχρονη μείωση του κόστους.

Η επιλογή αυτή θα βασιστεί σε βιολογικούς δείκτες (biomarkers) που θα αποτελούν προβλεπτικούς παράγοντες ανταπόκρισης στην επιλεγόμενη θεραπεία. Τέτοιοι βιολογικοί δείκτες αναζητώνται στους ιστούς αλλά και στο αίμα των ασθενών. Επίσης, θα πρέπει να συσχετιστεί καλύτερα το κόστος των φαρμάκων με την αποτελεσματικότητά τους.

Τεχνολογικές εξελίξεις και καρκίνος

Τα τελευταία χρόνια η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία και τούτο οδηγεί και σε καλύτερες διαγνωστικές εξετάσεις για τους καρκινοπαθείς (π.χ. PET scan, εξελιγμένες μαγνητικές τομογραφίες κ.α.) Επιπλέον υπάρχει τεράστια εξέλιξη στον τομέα της ακτινοθεραπείας με μηχανήματα που ακτινοβολούν με ακρίβεια και μειώνουν τις παρενέργειες αλλά και με “εσωτερική” ακτινοβόληση οργάνων, με τη μέθοδο της βραχυθεραπείας.

Όμως και στη χειρουργική υπάρχουν εντυπωσιακές εξελίξεις όπως π.χ. η ρομποτική χειρουργική, που επιτρέπουν χειρουργικές επεμβάσεις με ελάχιστες παρενέργειες και περιορισμένη παραμονή στο νοσοκομείο.

Καρκίνος και κοινωνία

Ο καρκίνος είναι νόσος που έχει μεγάλες επιπτώσεις όχι μόνο στον πάσχοντα και στο οικογενειακό του περιβάλλον, αλλά και στον κοινωνικό περίγυρο, στην εργασία, στην οικονομία. Ένα μεγάλο ποσοστό καρκίνων ιάται, ένα ποσοστό οδηγείται σε παρατεταμένη επιβίωση μεταπίπτοντας σε χρόνια νόσο, ενώ ένα ποσοστό δυστυχώς έχει σύντομη πορεία και καταλήγει στο θάνατο.

Η κατ’οίκον νοσηλεία των ασθενών και η υποστήριξη των ασθενών τελικού σταδίου αποτελούν σημεία κλειδιά για την αντιμετώπιση της επιδημίας του καρκίνου. Αλλά και η ιατρική κοινότητα χρειάζεται καλύτερη εκπαίδευση για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Όλες οι ειδικότητες εμπλέκονται και όχι μόνο οι ογκολογικές.

Η προετοιμασία της κοινωνίας είναι σημαντικός παράγων για την καλύτερη αντιμετώπιση του προβλήματος. Η υποστήριξη των ασθενών και του περιβάλλοντος τους αποτελεί σημαντική υποχρέωση της ιατρικής κοινότητας, των υπηρεσιών υγείας, της πολιτείας, της αυτοδιοίκησης, της Εκκλησίας, των διαφόρων φορέων.

 Απο  τον

Χ. Χριστοδούλου  Διευθυντής B’ Ογκολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Metropolitan

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MyDoctors ajax loader

Άρθρα απο τον ίδιο συγγραφέα

12669562_1128879537123655_7475431930766359559_n.jpg ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΤΙ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟ - Η διάγνωση του πρώιμου καρκίνου του μαστού αποτελεί τραυματικό γεγονός για τη γυναίκα. Πρωτόγνωροι φόβοι και προβληματισμοί την κατακλύζουν. Φόβοι και προβληματισμοί για την ζωή της, την οικογένειά της, τα παιδιά της, την κοινωνική της ζωή, την θηλυκότητά της. Μετά το αρχικό σοκ του χειρουργείου έρχεται ο προβληματισμός για την «συμπληρωματική» ή «επικουρική» θεραπεία που […]
karkinos4_951451528.jpg Η επιδημία του καρκίνου και η αντιμετώπισή της - Εισαγωγή  Στο περυσινό ετήσιο συνέδριο της Αμερικάνικης Ογκολογικής Εταιρείας (ASCO), που προσήλκυσε 30.000 συνέδρους από όλο τον κόσμο, το θέμα με το οποίο άνοιξαν οι εργασίες, αφορούσε στην προετοιμασία της κοινωνίας και του συστήματος υγείας για την αντιμετώπιση της επιδημίας του καρκίνου. Η επιδημία αυτή είναι διαφορετική από όσες μέχρι σήμερα γνωρίσαμε, γιατί δεν αφορά […]