missbloom_rodi_super_trofes_epoxis.jpg

Μεταβολές του τρόπου ζωής κατά τη διάρκεια θεραπείας με κορτικοστεροειδή

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΟΔΩΡΟΣ

13 Δεκεμβρίου, 2013

«Γιατρέ στο διάστημα που θα παίρνω κορτιζόνη τι πρέπει να προσέχω;»

ED7B7D1E05423800B519A91469CE1E13

Τα κορτικοειδή είναι ορμόνες που παράγονται από το φλοιό των επινεφριδίων (ενδοκρινείς αδένες του οργανισμού) και σε αυτά συμπεριλαμβάνονται τα αλατοκορτικοειδή, τα ανδρογόνα και τα γλυκοκορτικοειδή. Tα γλυκοκορτικοειδή με κύριο εκπρόσωπο την κορτιζόλη (κορτιζόνη) ελέγχουν το μεταβολισμό και τροποποιούν την άμυνα του οργανισμού.

Παρά την τεράστια εξέλιξη τα τελευταία χρόνια στη Γαστρεντερολογία τόσο σε διαγνωστικό όσο και σε θεραπευτικό επίπεδο, η κορτιζόνη συνεχίζει να παραμένει ένα ισχυρό όπλο στα χέρια μας για τη θεραπεία πολλών νοσημάτων. Έτσι, συχνά καλούμαστε ως κλινικοί γιατροί να απαντήσουμε στο ερώτημα αν πρέπει οι ασθενείς που λαμβάνουν κορτικοστεροειδή-κορτικοειδή (κορτιζόνη) για κάποιο διάστημα να ακολουθήσουν συγκεκριμένες οδηγίες.

Η εξωγενώς χορηγούμενη κορτιζόνη αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών είτε σε μορφολογικό είτε σε λειτουργικό επίπεδο, που συνιστούν το γνωστό ιατρογενές σύνδρομο Cushing, ενώ έχει ιδιαίτερη επίδραση στο διάμεσο μεταβολισμό.

 

·         Πίνακας 1: Συνθετικά Κορτικοστεροειδή  σε κλινική χρήση

·         Κορ­τι­ζό­νη

·         Υ­δρο­κορ­τι­ζό­νη

·         Δε­ξα­με­θα­ζό­νη

·         Με­θυλ­πρεδ­νι­ζο­λό­νη

·         Φθο­ρι­ο­κορ­τι­ζό­νη

·         Πρεδ­νι­ζό­νη

·         Πρεδ­νι­ζο­λό­νη

·         Τρι­αμ­σι­νο­λό­νη

·         Βη­τα­με­θα­ζό­νη

 

 

Πώς επιδρούν τα κορτικοειδή στο μεταβολισμό υδατανθράκων, λιπών, πρωτεϊνών

 

Τα κορτικοειδή  έχουν  βασικό ρόλο στο μεταβολισμό των υδατανθράκων με κύριο σκοπό την αντιμετώπιση του stress και προκαλούν αύξηση της παραγωγής γλυκόζης από το συκώτι, ενώ μειώνουν την ευαισθησία των περιφερικών ιστών στην ινσουλίνη με αποτέλεσμα την αύξηση της ινσουλίνης στο αίμα. Αν τα β κύτταρα του παγκρέατος λειτουργούν φυσιολογικά το σάκχαρο μπορεί να έχει φυσιολογικές τιμές στο αίμα, ενώ σε άτομα με προδιάθεση για διαβήτη μπορεί να εμφανιστεί παθολογική ανοχή στη γλυκόζη ή και κλινικά έκδηλος σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ. Η δράση, όμως των κορτικοειδών στους υδατάνθρακες φαίνεται πως είναι αναστρέψιμη.

Τα κορτικοειδή γενικά μειώνουν τη συσσώρευση λίπους στους ιστούς και οδηγούν σε αύξηση των λιπαρών οξέων, των VLDL, LDL, HDL, τριγλυκεριδίων και χοληστερόλης στο πλάσμα. Διεγείρουν την όρεξη με κεντρικό μηχανισμό και αυτό συνεισφέρει στην αύξηση της λιπώδους μάζας και σε κλινικό επίπεδο προκαλούν μετακίνηση λίπους από τα άκρα στον κορμό και στον αυχένα.

Στο ήπαρ είναι αυξημένη η σύνθεση πρωτεϊνών, ενώ στους  μυς, δέρμα, οστά και στο συνδετικό ιστό αναστέλλεται η πρόσληψη αμινοξέων και αυξάνεται η πρωτεϊνόλυση. Κλινικά, η επίδραση εμφανίζεται σαν μυϊκή ατροφία και επιβάρυνση της οστεοπόρωσης.

Πώς επιδρούν τα κορτικοειδή στο μεταβολισμό του ασβεστίου, φωσφόρου, νατρίου, καλίου

 

H χορήγηση κορτικοειδών σχετίζεται με μειωμένη απορρόφηση ασβεστίου στο λεπτό έντερο, ενώ σε επίπεδο νεφρού αναστέλλει την επαναρρόφηση ασβεστίου και φωσφόρου και αυξάνει την αποβολή τους με αποτέλεσμα το αρνητικό ισοζύγιο ασβεστίου και φωσφόρου και πιθανόν με τη δημιουργία λίθων στους νεφρούς (νεφρολιθίαση).

Η προκαλούμενη από τα κορτικοειδή οστεοπόρωση είναι η συχνότερη μορφή δευτεροπαθούς οστεοπόρωσης. H απώλεια οστικής μάζας και το ρίσκο για κατάγματα, αυξάνεται ανάλογα με τη δόση και τη διάρκεια χορήγησης των κορτικοειδών, ενώ η οστική πυκνότητα επανέρχεται εντός 2 ετών μετά τη διακοπή τους.

Με τα κορτικοειδή κατακρατείται νάτριο με ή χωρίς παρουσία οιδήματος και αποβάλλεται επιπλέον κάλιο και κατά συνέπεια αυξάνεται η αρτηριακή πίεση.

 

 Ο τυπικός ασθενής με σύνδρομο Cushing, είναι υπέρβαρος/παχύσαρκος με πληθωρικό- πανσεληνοειδές προσωπείο και συσσώρευση λίπους στον αυχένα και τον κορμό. Έχει ατροφικούς μυς και ατροφικό δέρμα συχνά με παρουσία κυανέρυθρων ραβδώσεων. Παρουσιάζει οστεοπενία ή και οστεοπόρωση, διαταραχή μεταβολισμού της γλυκόζης ή έκδηλο σακχαρώδη διαβήτη, δυσλιπιδαιμία, υπέρταση με ή χωρίς οίδημα, σημεία αρρενοποίησης και αμμηνόροια (για γυναίκες), ψυχικές διαταραχές και γενικά μειωμένη ικανότητα ανταπόκρισης σε διάφορες πηγές stress.

 

Τι συστάσεις πρέπει να προτείνονται στη χρόνια χορήγηση κορτικοειδών

 

Οι συνέπειες της   χρόνιας  χορήγησης  κορτικοειδών παρουσιάζουν  κλινικές ομοιότητες με το μεταβολικό σύνδρομο (ινσουλινοαντοχή, δυσανεξία στη γλυκόζη, παχυσαρκία, δυσλιπιδαιμία και υπέρταση). Η παρουσία  του μεταβολικού συνδρόμου αυξάνει τον  κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών στο  2πλασιο ως 4πλάσιο και μελέτες έχουν δείξει ότι η αντιμετώπιση του  μεταβολικού συνδρόμου με παρέμβαση στον τρόπο ζωής είναι ισοδύναμη με οποιαδήποτε φαρμακευτική θεραπεία. Έτσι λοιπόν θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή τόσο σε επίπεδο προσλαμβανόμενων θερμίδων όσο και στο είδος των τροφών. 

 

Πόσες θερμίδες πρέπει να λαμβάνουμε;

 

Για να αποφευχθεί η πρόσληψη βάρους πρέπει οι  ημερήσιες θερμίδες  μαζί με τη σωματική δραστηριότητα να εξασφαλίζουν ισοζύγιο ενέργειας. Για το σκοπό αυτό, τόσο  δίαιτες χαμηλές σε λίπος όσο και  χαμηλές σε υδατάνθρακες,  μπορούν να οδηγήσουν σε  μέτρια απώλεια βάρους στο διάστημα ενός έτους  με παρόμοια αποτελέσματα αλλά διαφορετική συμμόρφωση των ασθενών. Η απώλεια βάρους αυτής της τάξης ακόμη και αν δεν αλλάξει ουσιαστικά το ΔΜΣ  βελτιώνει την ινσουλινοαντίσταση και το λιπιδαιμικό προφίλ. Στην αυστηρή θερμιδική πρόσληψη μπορούν να βοηθήσουν  τροφές με υψηλή πυκνότητα  σε θρεπτικά συστατικά και λίγες θερμίδες. Αυτές περιλαμβάνουν  τρόφιμα χαμηλών λιπαρών  χωρίς πρόσθετα σάκχαρα   με χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο και πλούσια σε διαιτητικές ίνες.

 

Τι πρέπει να περιέχουν τα γεύματά μας;

 

Ανεξάρτητα από το βαθμό της υπεργλυκαιμίας  που μπορεί να ποικίλει ανάλογα  με τον ασθενή, είναι σωστό από την αρχή να συστήνεται δίαιτα που να ελέγχει το μεταβολισμό των υδατανθράκων. Έτσι αν υπάρχει  έκδηλος ΣΔΙΙ στόχος είναι η διατήρηση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης <7% και του σακχάρου του αίματος όσο το δυνατόν πλησιέστερα στις φυσιολογικές τιμές. Οι υδατάνθρακες μαζί με τα μονοακόρεστα λίπη πρέπει να αποτελούν το 60-70% των προσλαμβανόμενων θερμίδων ημερησίως. Η συνολική ποσότητα των υδατανθράκων που καταναλώνεται είναι πιο σημαντική από τη σύνθεση αυτών. H ζάχαρη επιτρέπεται στα πλαίσια μιας υγιεινής διατροφής υπό την προϋπόθεση ότι οι θερμίδες της συνυπολογίζονται στην ημερήσια συνολική πρόσληψη θερμίδων από υδατάνθρακες. Γλυκαντικά χωρίς θερμίδες όπως η ασπαρτάμη συνιστώνται στις προβλεπόμενες επιτρεπτές ποσότητες. Επειδή αν υπάρχει υπεργλυκαιμία εμφανίζεται κυρίως μεταγευματικά και λιγότερο στη νηστεία είναι βασικό αυτή η ποσότητα των υδατανθράκων να κατανέμεται ομοιόμορφα σε 3 κύρια γεύματα και 2 ενδιάμεσα.

Κατά τη χορήγηση κορτικοειδών λόγω της αύξησης πρακτικά όλων των λιπιδίων στην κυκλοφορία, είναι προφανές ότι η δίαιτα πρέπει να είναι ελεγχόμενη και σε αυτά. Η σύνθεση των προσλαμβανόμενων λιπών είναι σημαντικότερη από  τη συνολική τους ποσότητα, όσον αφορά την επίδρασή τους στον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.

Η LDL επηρεάζεται από τα κορεσμένα λίπη της διατροφής τα οποία πρέπει να αποτελούν λιγότερο από το 7% των ημερησίων θερμίδων. Επίσης, επηρεάζεται και από τη χοληστερόλη της τροφής, αλλά η επιβάρυνση από τη χοληστερόλη είναι μικρότερη αν τα συνολικά κορεσμένα λίπη  είναι λιγότερα. Η ημερήσια πρόσληψη χοληστερόλης δεν πρέπει να  ξεπερνά τα 300 mg, όμως για κάποιους (πχ  αν η  LDL  είναι υψηλή) το όριο αυτό είναι 200 mg. Τα ζωικά λίπη έχουν υψηλότερη περιεκτικότητα σε κορεσμένα λίπη, ενώ τα φυτικά σε μονο- και πολύ-ακόρεστα. Τα  αυγά και κρέατα είναι πηγές χοληστερόλης. Τα λιπαρά ψάρια είναι πλούσια σε Ω3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα και ενθαρρύνεται να αντικαταστήσουν άλλες ζωικές τροφές. 

Εξαιτίας της αυξημένης πρωτεϊνόλυσης, συνιστάται  πρόσληψη πρωτεΐνης  περισσότερο από το σύνηθες ποσοστό 15-20% των ημερησίων θερμίδων, συνήθως μέχρι το 30 % των ημερησίων θερμίδων.

 

Είναι απαραίτητη η χρήση άλλων στοιχείων-βιταμινών;

 

Συστήνεται καθημερινή λήψη  ασβεστίου 1200-1500 mg και βιταμίνης D 800-1000 IU σε όλους τους ασθενείς που προβλέπεται να πάρουν οποιαδήποτε δόση κορτικοειδούς για  περισσότερο από 3μήνες. Αυτό είναι σχετικά δύσκολο να επιτευχθεί μέσω της δίαιτας και πιθανόν οι ασθενείς χρειάζονται συμπληρώματα από το στόμα με συνοδό αυξημένη πρόσληψη νερού (2000-2500 ml καθημερινά) για τον κίνδυνο νεφρολιθίασης.

 

Χρειάζονται άλλες αλλαγές στον τρόπο ζωής;

 

Στόχος είναι οι τιμές συστολικής αρτηριακής πίεσης  μέχρι 120 mmHg και διαστολικής αρτηριακής πίεσης μέχρι  80 mmHg. Η δίαιτα  πτωχή σε αλάτι μπορεί να ελέγξει την αρτηριακή πίεση  πολύ αποτελεσματικά, πολλές φορές ισοδύναμα με τη φαρμακευτική θεραπεία ή να καθυστερήσει τη φαρμακευτική θεραπεία.

To νάτριο περιέχεται στα τρόφιμα σαν αλάτι (χλωριούχο νάτριο). Τα βιομηχανοποιημένα τρόφιμα περιέχουν  το 75% του προσλαμβανόμενου άλατος, ενώ η επιτραπέζια προσθήκη άλατος δεν ευθύνεται για περισσότερο από 20-25% της ημερήσιας πρόσληψης νατρίου. Κονσερβοποιημένα τρόφιμα, σούπες, καρυκεύματα, σνακς όπως τα τσιπς και κράκερς  πρέπει να αποφεύγονται γιατί είναι πολύ πλούσια σε αλάτι.

Τέλος, είναι πολύ σημαντική η προφύλαξη από τις λοιμώξεις καθώς η άμυνα του οργανισμού είναι μειωμένη που επιτυγχάνεται με τη λήψη μέτρων καθημερινής υγιεινής και αποφυγής συγχρωτισμού και η πρόληψη μέσω εμβολιασμών.

Σε ότι αφορά στην αυξημένη συχνότητα καταγμάτων λόγω της οστεοπόρωσης απαιτείται η λήψη των επιπλέον φαρμάκων όπου αυτή απαιτείται καθώς και η προφύλαξη από ανεπιθύμητες πτώσεις.

 

Συμπέρασμα

Παρά τις ευεργετικές  επιδράσεις των κορτικοειδών, πολλές φορές ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις ανεπιθύμητες ενέργειες που αφορούν στο μεταβολισμό, ο οποίος είναι κύριο πεδίο δράσης τους.

Γνωρίζοντας τον τρόπο δράσης τους μπορούμε να μορφοποιήσουμε κάποια συμπεράσματα σε σχέση με τη διατροφή και τον τρόπο ζωής των ασθενών που λαμβάνουν κορτικοειδή .

 Ουσιαστικά δεν απομακρυνόμαστε  πολύ από την εφαρμογή των ενδεικνυόμενων διαιτητικών συνηθειών, αλλά ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δώσουμε στον έλεγχο του σωματικού βάρους. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να εξασφαλιστούν όλα τα θρεπτικά συστατικά στη θερμιδική πρόσληψη που επιτρέπεται.

Συστάσεις στον ασθενή

 

  • Βάλτε στόχο  υγιές σωματικό βάρος, φυσιολογικό σάκχαρο και λιπίδια στο αίμα, φυσιολογική αρτηριακή πίεση.
  • Καταγράφετε όλα τα γεύματα και ροφήματα και τις προσλαμβανόμενες θερμίδες αθροιστικά μέσα στην ημέρα.
  • Παρακολουθείστε  τις θερμίδες και τις περιεκτικότητες που αναγράφονται στις ετικέτες των τροφίμων
  • Όταν τρώτε έξω από το σπίτι, προτιμήστε φαγητά με λιγότερες θερμίδες
  • Προετοιμάστε μόνοι σας το φαγητό σας· έτσι  ελέγχετε καλύτερα τα λίπη και το αλάτι. Προτιμήστε το ψήσιμο και το βράσιμο σαν  τεχνικές μαγειρέματος.
  • Αποφύγετε τα στερεά λίπη. Κρέας και γαλακτοκομικά  περιέχουν κορεσμένα λίπη. Υδρογονωμένα λίπη για τηγάνισμα και ψήσιμο  περιέχουν trans λιπαρά. Αυγά, γάλα και κρέας περιέχουν χοληστερόλη. Εναλλακτικά καταναλώστε λιπαρά ψάρια 2 φορές την εβδομάδα και ελαιόλαδο.
  • Καταναλώστε γαλακτοκομικά χαμηλών (1%) ή καθόλου λιπαρών, προϊόντα ολικής άλεσης,  όσπρια και διαιτητικές ίνες.
  • Λαχανικά και φρούτα καλύπτουν την πρόσληψη  πολλών απαραίτητων συστατικών και ινών χωρίς να προσθέτουν πολλές θερμίδες . Εμπλουτίστε τη δίαιτα με αυτά και αντικαταστήστε άλλες επιλογές.
  • Καταναλώστε φρέσκα και όχι συντηρημένα τρόφιμα.
  • Μην προσθέτετε αλάτι στο φαγητό σας στο τραπέζι.
  • Αποφύγετε την  πρόσθετη ζάχαρη στα ροφήματα.
  • Πίνετε 2 λίτρα νερό ημερησίως.
  • Αποφύγετε την καθιστική ζωή, γυμναστείτε για 30 λεπτά όσες φορές την εβδομάδα μπορείτε και αποφύγετε το κάπνισμα.

 

.

 

 

 

 

MyDoctors ajax loader

Άρθρα απο τον ίδιο συγγραφέα

missbloom_rodi_super_trofes_epoxis.jpg Μεταβολές του τρόπου ζωής κατά τη διάρκεια θεραπείας με κορτικοστεροειδή - «Γιατρέ στο διάστημα που θα παίρνω κορτιζόνη τι πρέπει να προσέχω;» Τα κορτικοειδή είναι ορμόνες που παράγονται από το φλοιό των επινεφριδίων (ενδοκρινείς αδένες του οργανισμού) και σε αυτά συμπεριλαμβάνονται τα αλατοκορτικοειδή, τα ανδρογόνα και τα γλυκοκορτικοειδή. Tα γλυκοκορτικοειδή με κύριο εκπρόσωπο την κορτιζόλη (κορτιζόνη) ελέγχουν το μεταβολισμό και τροποποιούν την άμυνα του οργανισμού. Παρά […]